دریافت و نقدینه‌ای بر ژانرطراشعر

16 اسفند 1403
نویسنده:  

سرویس فرهنگ و هنر ؛ شعر و ادبیات : به قلم: آرش سیستانی : شاعر، نویسنده، کاریکلماتوریست، منتقد ادبی، کارشناس زبان و ادبیات فارسی عضو انجمن کاریکلماتور ایران

ارسالی به تحریریه سیاست گستر : درادبیات غنی و دیرینه¬ی پارسی از کُهن آثار تا امروز قوالب، سبک‌ها، اندیشه‌ها ، طرح‌ها و سخن‌هایی بیان و مطرح گردیده که برخی ماندگار و بسیاری به بازفراموشی سپرده شده‌اند. بعضی درمیان ادیبان و سخن سنجان ارج و قُرب و منزلتی یافته و پیروان و رهروان خاص خود را طلبیده و برخی درهمان نطفه اگر خفه نشده اما از اقبال عمومی و طرح درمیانه¬ی اندیشمندان و دانش پژوهان برخوردارنگردیده و چه بسیارند بدعت‌ها و نوآوری‌هایی که امروزه حتا نامی ازآنها درمخاطره¬ی زمان باقی نیست. درآنتولوژی و نسب شناسی ادبیات کلاسیک و مدرن ایران نیز ازاین فرازها و فرودها بسیار به چشم می‌خورد و دربایگانی اندیشکده ها و آتشکده‌هایحوزه¬ی زبان و ادبیات ، مقالات و میکروفیش های فراوانی را می‌توان یافت که از حد بیان و طرح و پیشنهاد فراترنرفته و مسکوت و ناکام ازحافظه¬یتاریخ پاک و محوگردیده است. اما درمقابل این ناکام‌ها و فراموش شده‌ها بسیارند مکاتب و اندیشه‌هایی که دربدوِ طرح از اقبال عمومی و استقبال خلق بهره مند و هنوزدرقبایل و اندیشه‌ها ، پویا و باقی است چه درآثار و قوالب کهن ، چه درژانر سبک نو و امروزین.

 

گستردگی و استقبال و پذیرش این قوالب و اندیشه‌ها معطوف بنیان گذاران و صاحبان اندیشه و نوآوران این حوزه‌هاست که ازحوصله، صبوری، دانش، تبحر و خردورزی کافی برخورداربوده و حرفی برای گفتن داشته‌اند که هنوز برای خود رهروان و پویندِگانی خاص و نام آوری یدک می‌کشند و درحوزه¬ی ادب و معرفت پارسی جایگاه و پایگاه خویش را حفظ نموده و دراذهان عمومی رسوب نموده‌اند. سخن از مکاتب  و اندیشه‌های ناپایدار و عقیم و ناکام به جز اطاله¬ی کلام وگزافه گویی نیست و هیچ راهی و دریچه‌ای بسوی هدایت نخواهد گشود. درحیات شعر و نثر پارسی بسیار شاعران و نویسندگان و ادیبان پا به عرصه¬ی ادب نهاده و آثار مختلف پدیدآورده که هریک ازخصایص و شاخصه‌های خاص خود برخورداراست و هیچ دو نفری ازلحاظ روش و شیوه و تفکر شبیه یکدیگر نیستند و نقطه نظرات و اندیشه‌ها و محتوای تولیدشان با هم متفاوت و گوناگون است.


در هر سبک و قالب تنها لفظ و معنا هستند که دو عنصرِ سازنده¬ی هر نوشته یا متن به شمار می‌روند و تحت تأثیر عوامل متعددی قرار می‌گیرند و همین ، موجب تفاوت درشیوه¬ی نوشتن شعر و نثر شاعران و نویسندگان می‌شود و این دو عامل لفظی و معنوی چنان درمیان افراد یک جامعه تأثیرگذار می‌گردد که یک اسلوب یا سبک نگارشی را درمیان شاعران و نویسندگان پدید می‌آورد که از لحاظ تنوع و گستردگی به گونه‌های مختلف می‌توان از آنها نام برد و درسبک و اسلوب متفاوت، تقسیم بندی  و دسته بندی نمود. از رودکی و مولوی تا ناصر خسرو و منوچهری دامغانی  تا ملک الشعرای بهار و قائم مقام ، همچنین مسعودِ سعد سلمان ، سنایی ، خیام ، حافظ ، سعدی ، امیرخسرو دهلوی ، وحشی بافقی، صائب تبریزی و نیز نیما و اخوان  و فروغِ فرخزاد و احمد شاملو تا امروز فراوان نام درتاریخ ادبیات می‌توان برشمردکه هر یک براساس ذوق و سلیقه و لفظ و معنای خود آثارشان را برای آیندگان به ارث گذاشته که برحسب نام مؤلف ، زمان و دوره¬ی زندگی، زبان، موضوع ، محیطِ جغرافیایی، عوامل سیاسی و ساختاری و حاکمیت ، حتا سطح سواد و دانش افراد جامعه و تأثیر پذیری کلام مؤلف برتوده ها و اقشار قابل ذکر و طبقه بندی است.شاید عامل اصلی این تکثّر زبانی و سبک نوشتاری است که سبک‌های خراسانی یا ترکستانی ، عراقی ، هندی ، اصفهانی ، نو ، گفتار، نیایی، فراگفتار و پسانیمایی شکل گرفته و هرکدام طرفداران و پیروان خاص خود را پیرامون خود گرد آورده است.


دردوران های مختلف توسط افراد مختلف، اسلوب‌های نگارشی درشعر و نثر، مطرح گشته و جامعه پذیرای این نوآوری و خلاقیّت بوده و چراغ سبزهایی از سوی اقشارگوناگون زده شده که موفقیّت و کامیابی هر طرح و سخن نو به مخترع و مطرح کننده‌اش بستگی داشته و نیز زمان متناسب و استقبال عمومی جامعه. همان طور که همگی واقفیم شعر شعور است و کمی قاعده که وظیفه¬ی اصلی آن آگاهی است و بیداری توده‌ها و این شعور شامل نثر نیز می‌گردد و شاعران و نویسندگان را به نوعی می‌توان پیامبرانِ عصرِخویش نامید و رسالتِ‌شان آگاهی بخشیدن به افراد جامعه است. علاوه بر نوآوری درزمان‌های گذشته از بدو خلقت خط و نگارش تا به امروز شاعران و نویسندگان و اندیشمندان فراوانی را می‌توان برشمرد که هریک درروش و اسلوبی نوگفتارها و جُستارهایی را درحوزه¬ی ادب فارسی مطرح نموده اما پس از نیما و خلاقیت بی نظیرش درحذف عروض و قافیه به شمایل و سبک کهن دردهه¬ی هفتاد شمسی روی آوردن به ابداعات و خلاقیّت های نگارشی به وفور ازسوی افراد مختلف عنوان و توسط منتقدین بسیاری مورد نقد و واکاوی قرار گرفته که از مطرح نمودن تک به تک آنها جهت پرهیز از اطاله¬ی کلام ، خودداری می‌نمایم. ودریک جمله به این بسنده خواهم نمود که تنها اسلوب و سبک‌هایی از سوی جامعه مورد وثوق و وفاق قرارگرفتند که اولاً توسط افرادی آگاه، باسواد و دانش پژوه پیشنهاد گردیده بودند و ثانیاً دارای مانیفست قوی و علمی بوده و به تمامی سئوالات افراد مختلف جامعه پاسخگو بوده‌اند. درادامه¬ی مبحث نوآوری و روند سیر تکاملی ازآغاز تا امروز به نام آقای امین افضل پور برمی خوریم که پایه‌گذار و خالق ژانری مختص به خود می‌باشد به نام:«طراشعر» که درسال 2019 میلادی مصادف با 1397 شمسی خورشیدی ثبت تاریخ گشته و زحمات زیادی دراین معرفی متقبل گشته است و برایش آرزوی توفیق و موفقیت روز افزون ازخدای یکتا خواستارم.

 

می‌توان به خلاقیّت و ذهن پاک و زلال و اندیشمند این شاعر جوان پی برد و درهمین کوتاه ایام، فراگیری و باورپذیری‌اش را درجامعه ادبی کشور پیش‌بینی و پیش‌گویی کرد.«طراشعر» از ترکیب سازی هوشمندانه دو کلمه¬ی"طرا" و"شعر" برآمده و انتخاب گردیده که هرکدام به تنهایی دارای معنا و مفهوم خاص خود می‌باشند و قابلِ فهم و درک بین خواص و عوام. کلمه¬ی"طرا" از سه حرفِ اول واژه¬ی طراحی اقتباس گردیده که به معنای کاری است که طراح انجام می‌دهد و کلمه¬ی"شعر" به معنای سخن منظوم و مخیل که همگان از معنای آن آگاه و واقف‌اند. رسالت سنگین جناب افضل‌پور درتداوم و فراگیری این ژانر نوپا درمیان اقشار مختلف جامعه ، نخست تدوین و نگارش مانیفست یا همان قواعد و اسلوب  و چهارچوب‌های نظری و عملی این گونه¬ی ادبی است و سپس صبر و بردباری و حلم و نقد پذیری و تربیت نوآموزان و هنرجویان و طرفداران این نوع و گونه¬ی ادبی که امیدوارم شاهد فراگیری و باورپذیری آن درسطوح مختلف جامعه باشیم. اخیراً آقای علیرضا نصیری‌خانقاه درکتابی تحتِ عنوانِ :«مبانی هنری طراشعر» بطور مفصل درباره¬ی این نوع ادبی البته با کمکِ ازایده های خود ِافضل پور، تمام مؤلفه‌ها و پارامترهای"طراشعر" را مورد بررسی و کاووش قرار داده و آنرا به شعر دیداری پیوند زده است که به زعم اینجانب کافی و وافی نبوده و مانیفست"طراشعر" محسوب نمی‌گردد که زحمت این مهم بردوش خودِ جناب افضل پور همچنان باقی و ملموس می‌باشد که امید است درآینده‌ای نزدیک این مهم به منصه¬ی ظهور برسد و مشتاقان این گونه¬ی ادبیرا خرسند سازد. "طراشعر" با کلمات و تصاویر روشن و سفید با خلق مفاهیم و واژگان کوتاه و موجز و با استعانت ا زعناصر بصری ، سعی درتولید محتوایی قدرتمند و خلاقانه داردتا با کمترین واژگان و ابزار ، برترین برداشت‌ها و مفاهیم و تصاویر را به ذهن مخاطب انتقال دهد که این هنر می‌تواند دراین زمانه¬ی ماشینیسم و دنیای فرامجازی و کم حوصلگی ، اختراع و ابداعی هوشمندانه و زیرکانه محسوب گردد. بطور اجمال ودریک جمله می‌توان"طراشعر" را نوعی هنر بدیع و بی بدیل درعرصه¬ی ادبیات ایران و جهان برشمرد که به دنبالِ طراحی زدن شعر با ابزارکلمات است.» البته به شرطی که افضل‌پور بتواند نخست کتاب‌های متعددی را دراین ژانر بنویسد و مکتوب نماید و دیگر این که برمانیفست علمی و عملی کارتوسطِ خودش و با کمک ازکتاب"مبانی نظری طراشعر" که نگاشته شده و این کتاب بیشتر با همراهی ایده¬ی خودش به سرانجام رسیده و البته نگارش آن نیز تقریباً کاری گروهی بوده به مراتب مهرتأیید و تصدیق بزند.

 

دیگر نکته ، براساس شواهد و قرائن این هنر از روزگاران کهن و دوران غارنشینی آغاز گردیده بود اما مردمان نخستین نتوانستند برایش ساختاری مدوّن و آکادمیک ترتیب دهند که چون زبُورداوود و گات‌های اوستایی و لیکوهای سیستانی، نسل به نسل و سینه به سینه برقلمرو ادبیات ریشه بدواند و خودنمایی کند که دوست عزیزمان دراین زمانه به نیازِ مبرمش پی برده و چنین ژانری را به نام خود درسطوح بالاتر ثبت نموده است . نشان می‌دهد که افضل‌پورگویی که علاقه و عُلقه¬ی وافری به طراحی با کلمات وکالیگرافی و شعرِ تصویر دارد و البته دغدغه آن درهمین مسیر نمایان است که امیدواریم بتواند دراین مسیر به گزیده‌ها و گزینه‌های مهتر و بهترِدیگری هم دست یابد. شعر تصویر و طراحی با کلمات در سپیدهای کوتاه شاملو نُضج و بارور شد و من بعد کاریکلماتورهای پرویز شاپور که توسطِ خودِ شاملو تأیید شدند مزید برعلت شد تا که جامعه¬ی آن زمان دربرابر عمر اشعار بلندی چون قصیده و مثنوی و فکاهیات لوس و بی مسمّای هزل و لودگی ایستادگی و مقاوت کند و درواقع همین سروده‌های  طنز و نوشخنده های زیرکانه-ی شاملو درواقع رسالت واقعی‌اشرا دربرابر عده‌ای اطناب سرای بی محتوا ، بذله گوی ، لوده آوا و یاوه سُرا به نمایش گذاشت.بنابراین جامعه¬ی امروز به این بیان هنری که زبانی هنری دارد و درپی ساختاری هنرمندانه درخلق زبانیّت زمانه¬ی خویش است نیازی مبرم داردو امید است با آموزش فراگیر بتواند نیاز عصر ما را برآورد که آورده‌اند:«شاعران وارث آب و خرد و روشنی‌اند» و پیامبران بیدار و آگاهِ عصر خویش.


"طراشعر" با ساختاری از تایپوگرافی و نویسه نگاری و زیبایی شناسی و ترکیب رنگ و فونت ، و برگزیدن ایده‌های بدیع و بکر و تصویرسازی‌های گویا و منحصر بفرد خود را درذهن و جان مخاطب تثبیت و ماندگار می‌سازد.


-لام تا کام / زبان بسته‌اند/ کرم‌های اقتصاد برقلاب نامت دلال
-زنجان بریده شد / از وسط /زن جان سپرد.
-با امضای قاضی 3شد ژ3
-چشم بست برشرف / ریاشد دریا.
"طراشعر" علاوه بر کلمات و تصاویر می‌تواند و می‌کوشد تا حروف را معنا بخشد و برایشان فرهنگ لغاتی پدید آورد تا هر حرف به تنهایی ، دنیایی از معانی را به ذهن ما متبادرسازد./ سیاست گستر


تحریریه سیاست گستر

تحریریه خبر پایگاه خبری تحلیلی سیاست گستر

پایگاه خبری تحلیلی سیاست گستر رسانه‌­ای مستقل، با هدف انتشار اخبار و تحلیل­­‌های مفید مرتبط با رخداد‌های مهم روز ایران و جهان است. پایگاه خبری تحلیلی سیاست گستر مجوز خود را از اداره کل مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به شماره ثبت : 79142  در تاریخ : 1395/12/16 اخذ نموده است .

هدف اصلی «سیاست گستر» تمرکز بر مسائل سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جامعه است . البته بدون آن که از ابعاد دیگر غفلت کند یا اخبار حوزه­‌های دیگر (بین‌­الملل، هنری، ورزشی، حوادث و ...) را نادیده بگیرد. انعکاس و تحلیل درست اخبار بدور از سلایق شخصی و جهت گیری سیاسی خاص و در اولویت قرار دادن مباحث تخصصی و کارشناسی . دوری از انتشار شایعات و اخبار فیک ، همچنین خبرهای دارای منابع ناموثق . انعکاس دردهای جامعه و مشکلات مردم پلی محکم و بی طرف بین مردم و مسئولسین (مشکلات مردم را برای مسئولین منعکس نموده و متقابلا جواب مسئولین را به سمع و نظر مردم می رسانیم). تلاش برای ایجاد فضایی سالم و منطقی برای اظهارنظر دربارهٔ اخبار، تحلیل‌ها و موضوعات روز بالابردن سواد سیاسی جامعه

وبگاه: www.instagram.com/siasatgostarofficial/

نظر شما

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

لوگو سیاست گستر

پایگاه خبری تحلیلی سیاست گستر با مجوز رسمی از اداره کل مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دارای شماره ثبت : 79142  به تاریخ : 1395/12/16

آدرس اینترنتی : www.siasatgostar.ir

آدرس ایمیل : info@siasatgostar.ir

تماس با سردبیر : 09385386207

بیشترین نظرات

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن