جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی در سالهای اخیر تحولی چشمگیر را تجربه کرده است ، به طوری که کشور توانسته با شکست پروژه منزویسازی ، در چند نهاد مهم جهانی نقشآفرینی کند.
سرویس سیاسی : این تحولات نه تنها نشان دهنده تغییر در نظم جهانی است ، بلکه بیانگر افزایش اثرگذاری دیپلماسی ایران در عرصه بینالملل است .
به گزارش سیاست گستر : جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی در طول چهار دهه گذشته فراز و نشیب های قابل توجهی را پشت سر گذاشته است . از دوران انقلابی و تقابل جویانه ابتدای انقلاب تا دورههای تعامل گرایی و نقشآفرینی محدود ، ایران همواره در پی حفظ منافع ملی و ارائه تصویری مطلوب از خود در عرصه جهانی بوده است.
سازمانهای بینالمللی به عنوان بسترهایی برای همکاریهای چندجانبه ، نقش تعیین کنندهای در سیاست خارجی ایران ایفا کردهاند .
در سالهای اخیر ، جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی با تحولات مثبتی روبرو شده است . انتخاب ایران به عنوان نایب رئیس مجمع عمومی سازمان ملل ، گزارشگر کمیته خلع سلاح و عضویت در هیأت رئیسه این کمیته ، نشان دهنده اعتماد مجدد جامعه جهانی به نقشآفرینی ایران است . این موفقیتها در شرایطی به دست آمده که برخی قدرتها بهدنبال منزوی کردن ایران در عرصه بینالمللی بودند .
عوامل متعددی در ارتقای جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی نقش داشتهاند . بهبود روابط با کشورهای منطقه ، به ویژه عربستان سعودی و امارات متحده عربی ، همچنین دیپلماسی فعال و هوشمندانه ایران در سازمانهایی مانند سازمان همکاری اسلامی و جنبش عدم تعهد ، از جمله این عوامل هستند .
این تحولات نشان میدهد که ایران به درستی از ظرفیتهای دیپلماتیک خود برای افزایش نقش آفرینی در نهادهای بینالمللی استفاده کرده است .
با این حال ، جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی با چالشهایی نیز روبرو است . ساختار قدرت در سازمانهایی مانند شورای امنیت سازمان ملل که تحت سلطه کشورهای خاصی است ، همچنین مواضع غرب ستیزانه ایران در برخی دورهها ، از موانع مهم در راه افزایش نقشآفرینی ایران محسوب میشوند .
با این وجود ، به نظر میرسد ایران توانسته است با درک صحیح از واقعیت های بینالمللی ، راهبرد مناسبی برای تعامل با این سازمان ها تدوین کند .
اخبار سیاسی ؛ راهنمای جامع پیگیری و تحلیل رویدادهای روز
آینده جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی به عوامل متعددی بستگی دارد . ادامه روند بهبود روابط با همسایگان ، تقویت دیپلماسی چند جانبه و ارائه ابتکارات سازنده در زمینه هایی مانند خلع سلاح ، حقوق بشر و توسعه پایدار میتواند به تثبیت و ارتقای جایگاه ایران در این سازمان ها بینجامد . همچنین ، اصلاحات داخلی و انطباق هرچه بیشتر با استانداردهای بینالمللی نیز در این زمینه حائز اهمیت است .
جمهوری اسلامی ایران از بدو تأسیس ، رویکردی پیچیده و چندوجهی نسبت به سازمانهای بینالمللی اتخاذ کرده است . این رویکرد در چهار دوره تاریخی قابل بررسی است : دوره اول که از بهمن ۱۳۵۷ تا آبان ۱۳۵۸ ادامه یافت ، دوره حفظ روابط محدود با سازمانهای بینالمللی بود .
دوره دوم از آبان ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۷ ، دوره تقابل و مواجهه با این سازمانها محسوب میشود که مصادیق آن در اشغال سفارت آمریکا و جنگ تحمیلی متجلی شد .
دوره سوم از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ ، دوره همگرایی و همزیستی با سازمانهای بینالمللی بود و دوره چهارم از خرداد ۱۳۷۶ به بعد ، دوره نقشآفرینی محدود ایران در این سازمانهاست .
اخبار سیاسی | معرفی ابزارها و سایتهای پایش معتبر
سازمان ملل متحد به عنوان مهمترین سازمان بینالمللی ، نقش محوری در سیاست خارجی ایران ایفا کرده است . ایران از جمله کشورهای مؤسس این سازمان بوده و در سال ۱۹۴۵ به عضویت آن درآمد .
اگرچه ایران در دورههایی رویکردی انتقادی به ساختار و عملکرد سازمان ملل داشته ، اما همواره سعی کرده است از این سازمان به عنوان بستری برای ارائه تصویری مطلوب از خود و پیشبرد منافع ملی استفاده کند .
انتخاب اخیر ایران به عنوان نایب رئیس مجمع عمومی سازمان ملل و گزارشگر کمیته خلع سلاح ، نشان دهنده موفقیتهای ایران در این زمینه است .
ایران در سازمانهای تخصصی وابسته به سازمان ملل نیز حضوری فعال دارد . سازمان آموزشی ، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) یکی از این نهادهاست که ایران در سال ۱۹۵۸ به عضویت آن درآمد و از طریق کمیسیون ملی یونسکو در ایران با آن همکاری میکند .
صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) نیز از دیگر نهادهایی است که ایران با آن تعامل نزدیکی دارد . این سازمان در سال ۱۳۲۵ برای کمک به کودکان آسیبدیده از جنگ جهانی دوم تأسیس شد و امروزه ایران در زمینههای بهداشت ، تغذیه و آموزش کودکان با آن همکاری میکند .
سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و سازمان تجارت جهانی (WTO) از دیگر نهادهای بینالمللی هستند که ایران با آنها تعامل دارد . ایران در سال ۲۰۰۵ به عنوان عضو ناظر سازمان تجارت جهانی پذیرفته شد . همچنین ، ایران جزو ۴۴ کشوری بود که در سال ۱۹۴۴ برای تهیه اساسنامه صندوق بینالمللی پول به کنفرانس برتون وودز دعوت شد .
این عضویت ها نشان میدهد که ایران علیرغم چالشهای پیش رو ، همواره در پی تعامل با نهادهای بینالمللی بوده است .
مواضع اصلاحی و انتقادی ایران نسبت به ساختار سازمانهای بینالمللی ، بهویژه از دیدگاه مقام معظم رهبری ، قابل توجه است . این مواضع در دو بعد سلبی و ایجابی قابل تحلیل است : در بعد سلبی ، بر آشکار ساختن دخالت اعضای شورای امنیت در جنگ طلبی و نقض صلح و عدالت بینالمللی تأکید میشود . در بعد ایجابی ، دادن حق وتو به کشورهای اسلامی و تقویت نهادهای حقوق بشر بر مبنای آموزههای غیرغربی مورد توجه قرار میگیر د .
آینده جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی تا حد زیادی به تحولات نظم جهانی وابسته است . به نظر میرسد دنیا در حال گذار از نظم فعلی و شکلدهی به نظم جدیدی است که در آن قدرت کشورهای غیرغربی افزایش مییابد .
در این نظم جدید ، سازمانهای بینالمللی نیز دستخوش تغییرات زیربنایی شده و از نقش ابزار فشار کشورهای مرکز به کشورهای پیرامون فاصله خواهند گرفت . این تحولات میتواند فرصتهای جدیدی برای افزایش نقشآفرینی ایران در عرصه بینالمللی ایجاد کند .
جایگاه ایران در سازمانهای بینالمللی بازتابی از تحولات سیاست خارجی این کشور و دگرگونی های نظم جهانی است . ایران با عبور از دوره تقابل و مواجهه ، به تدریج به سمت تعامل سازنده و نقشآفرینی فعال در این سازمانها حرکت کرده است .
انتخاب های اخیر ایران در سازمان ملل و دیگر نهادهای بینالمللی ، نشان دهنده موفقیت نسبی این کشور در شکست پروژه منزویسازی و افزایش اثرگذاری بر روندهای جهانی است . با این حال ، تثبیت و ارتقای این جایگاه نیازمند ادامه روند بهبود روابط با همسایگان ، تقویت دیپلماسی چند جانبه و ارائه ابتکارات سازنده در زمینههای مختلف بینالمللی است .
- نویسنده : نیما مجتبایی
- منبع خبر : سیاست گستر
